Loop je door het buitenverlichting-assortiment, dan valt iets op: bij lampen die je los in de tuin plaatst — langs een pad, tussen de border, bij een boom — kom je veel vaker een solar-uitvoering tegen dan bij verlichting die vast aan de gevel of bij het huisnummer hangt. Dat is geen toeval. Het heeft alles te maken met wat vrijstaande tuinverlichting anders maakt dan gevelverlichting: de plek staat niet vast, en juist daar is solar sterk in zijn recht.
In het kort
- Vrijstaande tuinverlichting staat los in de tuin en wordt regelmatig verplaatst — daar is bekabeling een obstakel.
- Solar werkt hier goed omdat er geen vaste stroomkabel nodig is: je zet de lamp gewoon neer waar je hem wilt hebben.
- Gevelverlichting hangt vast op één plek met vaak al een aansluitpunt in de buurt, waardoor netstroom daar minder een probleem is.
- Solar heeft ook beperkingen: opbrengst hangt af van hoeveel zonlicht de plek krijgt, vooral in de winter.
Wat solar-verlichting eigenlijk doet
Een solar tuinlamp bestaat in de kern uit drie onderdelen: een zonnepaneeltje (zonnecel), een oplaadbare accu, en een LED-lampje, meestal aangestuurd door een ingebouwde schemerschakelaar. Overdag zet het paneeltje zonlicht om in elektriciteit die de accu oplaadt; zodra het donker wordt, schakelt de lamp automatisch in en verbruikt hij de opgeslagen energie tot de accu leeg is of het weer licht wordt.
Het onderliggende principe — licht omzetten in elektrische energie — is hetzelfde fotovoltaïsche effect dat in grote zonnepanelen wordt gebruikt. Volgens Wikipedia is een zonnecel “een apparaat dat lichtenergie omzet in bruikbare elektrische energie”, waarbij licht dat op de cel valt ladingsdragers vrijmaakt die vervolgens als elektrische stroom bruikbaar worden. Een relevant detail hierbij: zonnecellen hebben geen felle, directe zon nodig om iets op te wekken. Milieu Centraal schrijft over zonnepanelen dat ze “niet per se direct of fel zonlicht nodig [hebben] om stroom op te wekken” en dat “ook op een bewolkte dag zonnepanelen stroom opwekken” — hetzelfde basisprincipe geldt voor de kleine paneeltjes op een solar tuinlamp, al is de hoeveelheid opgewekte energie daarbij vanzelfsprekend ook afhankelijk van de grootte en kwaliteit van dat paneeltje.
Waarom dit specifiek bij vrijstaande tuinverlichting vaker voorkomt
Geen bekabeling nodig, dus vrij te plaatsen
Het grootste voordeel van solar is ook meteen de reden waarom het zo goed past bij vrijstaande tuinverlichting: er hoeft geen stroomkabel te liggen. Bij een lamp die vast aan de gevel hangt, ligt er vaak toch al een leiding in de buurt (voor een bestaand buitenlicht, een stopcontact, of eenvoudig aan te leggen vanaf de meterkast in de gevel zelf). Bij een lamp die je ergens middenin de border, langs een pad of tussen het gras neerzet, is een vaste stroomkabel juist een obstakel: je zou een sleuf moeten graven, de kabel moeten wegwerken, en bij het verplaatsen van de lamp (bijvoorbeeld omdat je de border opnieuw inricht) zou je die kabel weer moeten verleggen.
Flexibiliteit sluit aan bij hoe tuinverlichting gebruikt wordt
Vrijstaande tuinverlichting wordt vaker gezien als een flexibel, decoratief element dan gevelverlichting: je verplaatst een setje solar prikspots best eens per seizoen, of zet er tijdelijk een paar extra bij voor een tuinfeest. Die flexibiliteit werkt alleen goed zonder vaste bedrading. Solar (en in mindere mate losse batterijvoeding) maakt dat mogelijk; netstroom niet.
Minder ingrijpende installatie
Zonder kabel geen graafwerk, geen doorvoer door bestrating of gevel, en geen elektricien nodig voor de aansluiting. Je zet de lamp neer (of drukt de prikspot in de grond) en klaar. Voor gevelverlichting, die toch al aan de muur bevestigd moet worden, is dat voordeel kleiner: daar ben je sowieso al bezig met boren en bevestigen, dus is een extra kabelaansluiting relatief minder extra moeite.
Bekijk het stappenplan voor het monteren van een wandlamp aan de gevel →
Sensortype: wat past bij vrijstaande tuinverlichting?
Anders dan bij gevel-/huisnummerverlichting — waar een schemerschakelaar bijna altijd de logische keuze is omdat de verlichting continu zichtbaar moet zijn — is er bij vrijstaande tuinverlichting geen eenduidig “beste” sensortype. Het hangt af van het doel van de betreffende lamp:
- Schemerschakelaar, voor sfeerverlichting die de hele avond moet branden, bijvoorbeeld langs een tuinpad of rond een terras.
- Bewegingssensor, voor verlichting die vooral functioneel is, bijvoorbeeld bij een achteringang van de tuin of een plek waar je alleen licht wilt als er iemand loopt.
- Combinatie van beide, zoals ook bij gevelverlichting voorkomt: een lage continue stand via de schemerschakelaar, met een fellere stand bij beweging.
Zie voor de achterliggende werking van beide technieken ons artikel over waarom een schemerschakelaar bij gevel-/huisnummerverlichting logischer is — dezelfde uitleg van Wikipedia over bewegingsmelders en Wikipedia over schemerschakelaars geldt hier evengoed, alleen valt de afweging bij vrijstaande tuinverlichting minder eenduidig naar één kant uit.
Waar solar tuinverlichting minder goed past
Solar is geen uitschakelaar voor bekabeling of netstroom als betere optie — er zijn situaties waarin een kabel of netstroom nog steeds de betere keuze is.
Weinig direct zonlicht op de plek
Staat de gewenste plek het grootste deel van de dag in de schaduw (onder een grote boom, achter een schutting, aan de noordkant van een schuur), dan laadt de accu minder goed op en kan de lamp aan het einde van een korte winterdag al vroeg in de avond leeg zijn. Kies in dat geval voor een plek met zoveel mogelijk direct zonlicht, of overweeg een bekabelde oplossing.
Winterperiode
Door kortere dagen en een lagere zonnestand levert een solarpaneeltje in de winter minder energie op dan in de zomer. Dat betekent dat de brandtijd van solar tuinverlichting in de wintermaanden korter kan uitvallen dan in de zomer, ook al verandert er niets aan het product zelf. Voor sfeerverlichting is dat vaak geen probleem, maar voor een lamp waar je functioneel op moet kunnen rekenen (bijvoorbeeld bij een achterpad dat je ‘s avonds gebruikt) is dat een reëel aandachtspunt.
Weerbestendigheid blijft nodig
Solar scheelt bekabeling, maar niet de blootstelling aan weer en wind: het paneeltje en de armatuur staan nog steeds buiten. Ook hier geldt dus de IP-classificatie als aandachtspunt — volgens Wikipedia geven de twee cijfers van de IP-code de bescherming tegen respectievelijk stof/vaste voorwerpen en vocht aan. Een prikspot die los in de border staat, krijgt bovendien ook nog eens direct contact met vochtige grond, dus let extra op de classificatie aan de onderzijde van het product.
Lees waarom een schemerschakelaar bij gevelverlichting vaak logischer is dan een bewegingssensor →
Veelgestelde vragen
Werkt solar tuinverlichting ook als het bewolkt is?
Ja, zonnecellen hebben geen fel, direct zonlicht nodig om te functioneren — ook bij bewolking wordt er nog energie opgewekt, alleen minder dan op een heldere dag. Bij aanhoudend bewolkt weer over meerdere dagen kan de accu wel minder vol raken dan normaal.
Hoe lang gaat de accu van een solar tuinlamp mee?
Dat verschilt sterk per product en wordt bepaald door het type accu, de capaciteit en de kwaliteit van het zonnepaneeltje — cijfers hierover verschillen te veel per model om hier een algemene uitspraak over te doen. Check de productspecificaties van het specifieke model dat je overweegt.
Kan ik solar tuinverlichting ook op een schaduwrijke plek zetten?
Dat kan, maar de accu laadt dan minder goed op, wat de brandtijd per nacht verkort. Kies bij een schaduwrijke plek bij voorkeur voor een model met een los, verplaatsbaar zonnepaneeltje aan een kabeltje, zodat je het paneeltje wel in de zon kunt leggen terwijl de lamp zelf op de gewenste (schaduwrijke) plek blijft staan.
Is solar tuinverlichting net zo fel als verlichting op netstroom?
Lichtsterkte hangt af van het specifieke product, niet van de voedingsvorm op zich. Vergelijk bij twijfel de specificaties van het gekozen model in plaats van aan te nemen dat solar per definitie minder fel is.
Moet ik solar tuinverlichting ‘s winters ergens anders neerzetten?
Niet per se, maar het kan helpen om te checken of de plek ook in de winter (met een lagere zonnestand en eventueel kale bomen versus bladerdak in de zomer) nog voldoende direct zonlicht krijgt, en de lamp zo nodig te verplaatsen naar een zonniger punt in de tuin.
